Ciemierniki - zimowe kwiaty

Zimowe kwiaty

Ciemierniki (Helleborus sp.) wyróżniają się wśród bylin nietypowym okresem kwitnienia - kwitną w zimie, kiedy w ogrodzie leży jeszcze śnieg - t.j. w okresie pełnego uśpienia innych roślin ogrodowych.

W zależności od gatunku, pierwsze kwiaty ciemierników mogą pojawiać się jeszcze przed Bożym Narodzeniem. Dlatego ciemiernik biały potocznie nazywany jest różą Bożego Narodzenia. Najpóźniej kwitnące ciemierniki kwitną jeszcze w maju. Termin kwitnienia ciemierników oprócz cech gatunku uzależniony jest od temperatury i nasłonecznienia późną jesienią oraz zimą. Im wyższa temperatura i więcej dni słonecznych jesienią, tym wcześniejsze jest kwitnienie roślin.

Kwiaty ciemierników są pojedyncze, półpełne lub pełne o pięciu płatkach. Występują w różnych kolorach: od białego poprzez różowy, ciemnoczerwony, aż do czarnego.

Ciemierniki w ogrodach

Kwiaty ciemiernika cuchnącego (Helleborus foetidus) rozchylają się tylko nieznacznie, mają płatki zielone z czerwonym obrzeżeniem. Zachowują dekoracyjność do połowy lata, do czasu dojrzewania nasion, fot. Plant Publicity Holland

Do rodzaju ciemiernik (Helleborus) należy około 20 gatunków występujących głównie w Europie i Azji Mniejszej. Rośliny osiągają wysokość do 70 cm. Liście mają grube, skórzaste, podłużne, zazwyczaj zimozielone, co zwiększa ich atrakcyjność.

Wśród oferowanych na rynku ciemierników jest bardzo dużo hybryd, powstałych z krzyżowania określonego gatunku z innymi formami. Nie mają wtedy nazwy odmianowej, a tzw. formę, która pochodzi od koloru kwiatów, np. forma biała, różowa, żółta itd.

• W Polsce najczęściej uprawiany jest ciemiernik biały (Helleborus niger), który jest byliną zimozieloną. Latem wokół roślin pojawiają się młode siewki, które wyrosły z zeszłorocznych nasion.
• Ciemiernik ogrodowy (Helleborus × hybridus) to najefektowniejszy gatunek, ma wiele ciekawych odmian o dużych kwiatach barwy białej, różowej, purpurowej, ciemnobordowej, także nakrapianych lub podwójnych. Jest bardzo popularny w Europie Zachodniej. W Polsce może przemarzać w surowe zimy.
• Najłatwiejszy w uprawie jest ciemiernik cuchnący (Helleborus foetidus). Wysuszone kłącza rośliny charakteryzują się ostrym zapachem, stąd jego niesławna nazwa. Gatunek ten jest zimozielony. Poza okresem kwitnienia rośliny zachowują dekoracyjność do czasu dojrzewania nasion, czyli do połowy lata.
• Ciemiernik wschodni (Helleborus orientalis) jest bardzo popularny na zachodzie Europy, w Polsce również powoli zdobywa uznanie. Kwitnie od marca do maja.
• Pierwsze kwiaty ciemiernika korsykańskiego (Helleborus argutifolius) pojawiają się już pod koniec stycznia i pozostają nawet do kwietnia. Gatunek ten nie jest w pełni mrozoodporny. W Polsce rosną dziko dwa gatunki ciemierników (obydwa pod ścisłą ochroną) - ciemiernik zielony (Helleborus viridis) - w Sudetach i ciemiernik czerwonawy (Helleborus purpurascens) - w Bieszczadach.

Wymagania ciemierników

Ciemierniki nie są wymagającymi roślinami. Lubią stanowiska półcieniste do cienistych, zaciszne, osłonięte od wiatru. Są bardzo odporne na niskie temperatury. Preferują gleby próchniczne, głęboko uprawione, wilgotne, z zawartością wapnia. Ciemierniki są roślinami długowiecznymi. W jednym miejscu mogą rosnąć przeszło 10 lat.

Pielęgnacja ciemierników

Glebę wokół ciemiernika należy utrzymywać wilgotną. Raz w roku, najlepiej wczesną wiosną można zasilić roślinę nawozem wieloskładnikowym.

Ciemiernik wschodni (Helleborus orientalis) będzie ozdobą każdego ogrodu ze względu na swój niezaprzeczalny urok i atrakcyjny termin kwitnienia, fot. Plant Publicity Holland

Wokół ciemiernika nie należy zruszać gleby, gdyż roślina ma bardzo wrażliwy system korzeniowy na wszelkie mechaniczne uszkodzenia. Z tego też powodu należy przemyśleć miejsce jej posadzenia, aby nie było potrzeby przesadzania.

Ciemiernika nie należy sadzić zbyt głęboko, bo trzeba będzie czekać na kwitnienie nawet kilka lat. W mroźne, bezśnieżne zimy, aby uchronić pąki kwiatowe przed zmarznięciem, należy roślinę przykryć suchymi liśćmi lub agrowłókniną. Trzeba także pamiętać, aby przed kwitnieniem usunąć najstarsze liście, co umożliwi rosnącym kwiatom jak najlepszy dostęp do światła.

Gdzie posadzić ciemierniki?

Ciemierniki mogą rosnąć w przydomowych ogródkach, a także w doniczkach na tarasie lub balkonie. Ze względu na długowieczność i niskie wymagania pielęgnacyjne nadają się do obsadzania dużych rabat. Ciemierniki można sadzić samodzielnie (co najmniej 3 - 4 rośliny w rozstawie 40 - 50 cm) lub w towarzystwie innych roślin, które mają podobne wymagania. Bardzo dobrze będą się czuły na zacienionych rabatach, pod drzewami oraz wokół pni drzew.

Ciemierniki w dobrym sąsiedztwie

Ciemierniki można posadzić wokół powojnika alpejskiego (Clematis alpina), glicynii (Wisteria), wawrzynka (Daphne), kaliny (Viburnum). Byliny te będzie skutecznie przysłaniały mniej atrakcyjne podstawy innych roślin. Ciemiernika można również posadzić wśród cebulicy syberyjskiej (Scilla siberica), przylaszczki pospolitej (Hepatica nobilis), barwinka pospolitego (Vinca minor), szczawika (Oxalis). Niższe gatunki ciemiernika cuchnącego czy czerwonawego można posadzić na niezbyt nasłonecznionych skalniakach.

Opracował Paweł Romanowski na podstawie materiałów od Colour Your Life