Sklep ogrodniczy Sadowniczy.pl

Temat na czasie

Jak pielęgnować gwiazdę betlejemską?
pielęgnacja gwiazdy betlejemskiej fot. Stars For Europe
Pytanie czytelnika: Jak co roku zdecydowałam się na zakup gwiazdy betlejemskiej. Zależy mi na tym, żeby jak najdłużej cieszyć się jej urokiem. W związku z tym proszę o kilka porad dotyczących wyboru i pielęgnacji tej rośliny.  

tydzień w ogrodzie   05-12 - 11-12

róże, fot. SXC
Okryjmy na zimę róże. Gatunki krzewiaste (zarówno wielkokwiatowe, jak i wielokwiatowe) należy obsypać (trocinami, ziemią, piaskiem, mchem lub gałązkami drzew iglastych) do wysokości 20 cm. Z piennych formujemy chochoł lub przyginamy gałązki do ziemi i przymocowujemy, a następnie je obsypujemy (pień okrywamy delikatnie) ...
Możemy formować korony drzew. Drzewa liściaste formuje się przez cały rok, ale najlepiej robić to w miesiącach listopad-marzec (wyjątkiem są klon, grab czy brzoza, które po przycięciu „płaczą”, dlatego formuje się je od czerwca do września). Drzewa iglaste także można przycinać przez cały rok i nie zabezpiecza się ich ran, jeśli są gatunkami żywicującymi ...
Niektóre rośliny domowe (skalnica, agapant) warto przenieść do pomieszczenia, w którym temperatura nie przekracza 10-12°C (zimą w mieszkaniu temperatura często jest bowiem zbyt wysoka, a powietrze suche). Z powodu krótkich i pochmurnych dni rośliny dobrze jest także doświetlać świetlówkami, by ich gałązki nie stały się długie i wiotkie ...
Ptaki zaczynamy dokarmiać tylko wtedy, gdy pokrywa śnieżna uniemożliwia im żerowanie. Podczas bezśnieżnej zimy ptaki powinny radzić sobie same, bez naszej pomocy. ...
Gdy zima za oknem na naszych parapetach zaczynają kwitnąć kaktusy - grudniki, raczki, zygokaktusy i kaktusy bożonarodzeniowe. Wszystkie te nazwy odnoszą się do jednej rośliny - schlumbergery. ...
zobacz wszystkie
Twój ogród / Pielęgnacja i ochrona / Artykuły /

Szrotówek kasztanowcowiaczek - groźny szkodnik kasztanowca

Chyba każdy z nas widział plamy na liściach kasztanowca, nie każdy jednak wie co jest przyczyną tych uszkodzeń. Sprawcą całego zamieszania jest mały motylek - szrotówek kasztanowcowiaczek, który zawędrował do nas prosto
z południa Europy.

Kasztanowiec - fot. Paweł Romanowski

Kasztanowiec biały i czerwony

Kasztanowiec zwyczajny (Aesculus hippocastanum) mylnie nazywany jest kasztanem z powodu podobnych nasion. Drzewa te pochodzą odległego Półwyspu Bałkańskiego, zostały one sprowadzone do Polski wzbogacając kolekcje dendrologiczne dworskich parków i aleje magnackich rezydencji. Dorastają do 25 m, charakteryzują się pięciopalczastymi liśćmi i bardzo dużymi, ciemnobrązowymi nasionami z kolistym znacznikiem (hilum), popularnie nazywane - kasztanami.

Od kilku lat liście kasztanowców w całej Polsce już w czerwcu pokrywają się małymi brązowymi plamkami. Plamy te systematycznie rosną, w krótkim czasie pokrywając całą powierzchnię liścia - prowadzi to do przedwczesnego ich opadania, nawet w lipcu. Powodem takiego wyglądu liści kasztanowców jest niewielki motylek - szrotówek kasztanowcowiaczek - który w ostatnich dwudziestu latach stał się najgroźniejszym szkodnikiem kasztanowców w całej Europie.

kasztanowiec biały fot. Hans Braxmeier Pixabay Public Domain CC0
fot. Hans Braxmeier Pixabay Public Domain CC0
Szrotówek kasztanowiaczek - fot. www.sxc.hu/Christa Richert
fot. Christa Richert Freeimages

Szrotówek kasztanowcowiaczek wyraźnie preferuje liście kasztanowca pospolitego (Aesculus hippocastanum). W znacznie mniejszym stopniu uszkadza liście: kasztanowca krwistego (A. pavia), kasztanowca żółtego (A. flava) oraz kasztanowca czerwonego (A. x carnea).

Nie rozwija się zupełnie na liściach kasztanowca drobnokwiatowego (A. parviflora) oraz kasztanowca gładkiego (A. glabra).

Zagadkowe pochodzenie - skąd pochodzi szrotówek?

Szrotówek kasztanowcowiaczek (Cameraria ohridella) po raz pierwszy pojawił się masowo na kasztanowcach w Macedonii w okolicach jeziora Ohrydzkiego w 1984 r. Dwa lata później, w 1986 roku został zidentyfikowany i opisany jako nowy gatunek, a miejsce, gdzie po raz pierwszy został zaobserwowany wykorzystano do utworzenia nazwy gatunkowej - ohridella. Pochodzenie szkodnika nie jest do końca wyjaśnione. Od wielu lat w środowisku entomologów w Europie krąży hipoteza o tym, że został zawleczony wraz z importowanymi towarami z Chin.

Inwazja szkodnika

W Europie od ponad 20 lat obserwujemy dynamiczny rozwój szkodnika oraz brak skutecznego oporu środowiska w ograniczaniu jego liczebności. Spowodowało to, iż owad z południa Europy w 1998 roku dotarł na terytorium Polski. Pierwsze osobniki zaobserwowano w południowo zachodniej części kraju, w arboretum w Wojsławicach na terenie Dolnego Śląska. Dzisiaj motyl występuje powszechnie na terenie całego kraju i jest najgroźniejszym szkodnikiem kasztanowców pospolitych.

Warunki klimatyczne sprzyjają jego rozwojowi, a globalne ocieplenie - jego dalszego rozprzestrzeniania się na północ i wschód Europy. O dużym znaczeniu szkodliwości motyla świadczy fakt, iż w styczniu 2001 z inicjatywy Unii Europejskiej powstał specjalny program badawczy pod nazwą CONRTOCAM "Control of Cameraria"

Jak wygląda szrotówek?

Dorosły owad jest motylem o długości 2,8-3,8 mm. Ma brązowo-złociste skrzydła z białymi, czarno obrzeżonymi przepaskami mają rozpiętość 7 mm. Czułki są nitkowate, nieco krótsze od ciała. Jaja są kształtu soczewkowatego, perłowo-białe, znajdują się na górnej stronie liści obok nerwów bocznych.

Beznogie larwy o ciele segmentowym, spłaszczonym, przechodzą cztery stadia rozwojowe wewnątrz liścia. Poczwarki barwy ciemnobrązowej znajdują się w jedwabistym kokonie wewnątrz liścia. (źródło: Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa)

Szrotówek kaszatnowcowiaczek - fot. Wikimedia/Opuntia CC-BY-SA-3.0
fot. Opuntia CC BY-SA 3.0
Wikimedia Commons
larwy szrotówka kasztanowcowiaczka fot. Beentree CC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
fot. Beentree CC BY-SA 3.0
Wikimedia Commons

Skąd się biorą plamy na liściach kasztanowca?

Dorosłe motyle nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla drzew, w przeciwieństwie do gąsienic, które żerują wewnątrz liści. W miejscach żerowania, pomiędzy nerwami bocznymi tworzą się charakterystyczne plamy, zwane minami. Początkowo są one jasne, okrągłe, nie przekraczające 0,5 cm średnicy. Wraz ze wzrostem larw miny te ciemnieją, powiększając się tworzą nieregularne plamy osiągające nawet 8-12 cm2. Przy dużej liczbie larw miny mogą zajmować nawet 90% powierzchni liści. Występowanie szkodnika w licznych skupiskach powoduje przedwczesne, całkowite opadanie liści z drzew już w sierpniu.

Szrotówki zimują w liściach

Szkodnik ma trzy pokolenia w ciągu roku, a zimuje w postaci poczwarek w opadłych liściach pod drzewami. Pierwsze pokolenie larw szkodnika nie powoduje dużych uszkodzeń, jedna drugie może spowodować opadanie liści w pełni sezonu wegetacyjnego.

Drzewa pozbawione liści wchodzą w stan spoczynku wymuszonego. Przy sprzyjających warunkach pogodowych mogą wznowić wegetację, jednakże zakłócenie naturalnego rytmu rozwojowego drzewa prowadzi do powtórnego rozwoju pąków śpiących i tworzenia kwiatostanów we wrześniu i październiku.

Dalszym następstwem porażenia jest zmniejszenie przeciętnej wielkości liści po ponownym ich wytworzeniu w tym samym sezonie. Osłabione drzewa nie wchodzą we właściwy stan spoczynku zimowego - może to być przyczyną obniżenia ich mrozoodporności podczas wczesnej i mroźnej zimy. W następnym roku drzewa wydają nieliczne kwiatostany, z których powstają nie w pełni wartościowe nasiona, a przyrost rocznych pierścieni drewna jest silnie zredukowany.

Kasztanowiec - fot. www.sxc.hu/Ingela Hansson Kasztanowiec - fot. Paweł Romanowski Kasztanowiec - fot. Kasztanowiec - fot. Paweł Romanowski

W Polsce szrotówek kasztanowcowiaczek wydaje 3 pokolenia  w roku.

Wylot motyli i rozwój jaj pierwszego pokolenia ma miejsce z początkiem kwitnienia kasztanowców, drugie pokolenie zaczyna się rozwijać w I połowie czerwca, trzecie - z końcem lipca, początkiem sierpnia. Masowe żerowanie larw szkodnika w liściach często powoduje ich całkowite zasychanie i opadanie już w połowie lipca. Bezlistne kasztanowce często ponownie kwitną w sierpniu.

Grabienie liści

Opadłe liście, jak i poczwarki zalegające w glebie stanowią zaczątek porażenia kasztanowców w następnym sezonie. W 1 kg suchych liści można znaleźć 4500 poczwarek motyla. Przyjmując, że 50% owadów wylęgłych z zimujących poczwarek to samice, należy przypuszczać, iż w optymalnych warunkach mogą one złożyć nawet do 80 tysięcy jaj. Ogromny potencjał rozrodczy osobników rozwijających się na wiosnę zapewnia szybką odbudowę populacji szkodnika.

liście kasztanowców fot. Frank Schwichtenberg CC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
fot. Frank Schwichtenberg CC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
W okresie jesiennym jedyną możliwą formą zwalczania szrotówka kasztanowcowiaczka jest systematyczne zbieranie opadłych liści kasztanowców, aby zmniejszyć liczbę zimujących poczwarek, a tym samym liczbę motyli, które wylecą wiosną następnego roku. Grabienie i niszczenie opadłych liści kasztanowców daje stosunkowo wysoką skuteczność. Zabieg ten ma znaczenie, gdy jest prowadzony systematycznie i dokładnie, a zebrane liście spalone lub w dłuższym okresie czasu kompostowane na pryzmie przykrytej ziemią lub folią, gdzie temperatura musi osiągnąć ponad 40ºC. Niszczenie liści ma także dodatkowy cel - t.j. ograniczenie zarodników zarazy kasztanowcowej wywoływanej przez grzyba Guignardia aesculi. (źródło: Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w Białymstoku)

Wrogowie naturalni szrotówka

Nadzieję na zahamowanie ekspansji szrotówka upatruje się w roli jego wrogów naturalnych, jako naturalnych czynników ograniczających jego populację. Główną przyczyną śmiertelności larw i poczwarek szkodnika jest spasożytowanie ich przez parazytoidy - pasożytnicze owady. Należą one do rzędu Hymenoptera - Błonkówki, do dwóch nadrodzin Chalcidoidea - Bleskotki oraz Ichneumonoidea - Gąsienicznikowate.

Samica po wyszukaniu odpowiedniego stadium żywiciela, zazwyczaj larwy szrotówka, składa jaja na powierzchnię jego ciała - ektopasożyty lub do jego wnętrza - endopasożyty. Rozwijające się z nich beznogie, czerwcowate larwy żywią się tkankami żywiciela i przepoczwarczają wewnątrz ciała gospodarza, lub na jego powierzchni. Larwa żywiciela zawsze ginie. Niestety niski stopień porażenia larw oraz poczwarek szkodnika przez pasożytnicze błonkówki pozwala stwierdzić, iż w chwili obecnej nie są one istotnym czynnikiem redukującym liczebność populacji szkodnika.

Wśród drapieżników największą rolę w ograniczaniu liczebności szkodnika mają sikorki - głównie w okresie wylotów ostatnich pokoleń szkodnika, kiedy to zagęszczenie larw szkodnika na liściach kasztanowca jest największe. Sikorki potrafią otworzyć minę, aby wyciągnąć larwę lub poczwarkę szkodnika. Pozostaje wtedy charakterystyczny otwór na górnej stronie liścia. Ptaki niszczą zaledwie około 3% larw szkodnika, a czynnikiem ograniczającym drapieżnictwo jest zbyt niskie zagęszczenie sikorek.

Metody walki ze szrotówkiem

Niestety natura wciąż sama nie daje sobie rady z inwazją żarłocznych larw szrotówka, dlatego musimy jej pomóc stosując różne metody jego zwalczania.
  • Grabienie i usuwanie opadłych liści z zimującymi wewnątrz nich poczwarkami szkodnika.
  • Specjalne opaski lepowe zakładane na pnie drzew oraz lepowe pułapki feromonowe.
  • Szczepienie drzew - iniekcja do pnia drzewa. Polega to na wprowadzeniu do tkanek przewodzących drzewa środków owadobójczych.
  • Zawieszanie budek lęgowych dla sikorek i innych ptaków owadożernych.

 

Tekst: Redakcja ZielonyOgrodek.pl

 

Polecamy rośliny i produkty ogrodnicze w sklepie internetowym Sadowniczy.pl

Pozostałe artykuły

odmładzanie i rozmnażanie bylin fot. Olesia Sarycheva - Fotolia.com
Odmładzanie bylin - jak i kiedy to zrobić? Odmładzanie to doskonały sposób na rozmnażanie bylin. Wystarczy podzielić stara... więcej
nawożenie naturalne fot. hikdaigaku86 - Fotolia.com
Nawozy organiczne: Rodzaje i zastosowanie Czy nawożenie jest potrzebne? Naturalnie! Najlepiej do tego zastosować nawozy organiczne.... więcej
wycinka drzewa fot. nd700 - Fotolia
Jak wyciąć drzewo zgodnie z prawem? W 28 sierpnia 2015 r. zmieniły się przepisy dotyczące wycinania drzew. Warto je... więcej
choroby roślin fot. Brian Prechtel - ARS Photo Library Public Domain Wikimedia Commons
Skąd się biorą choroby roślin? Praktycznie każda roślina może "zachorować". Infekcje pojawiają się wtedy,... więcej
trawy ozobne w zimie fot. Andrew Brockhurst - Freeimages.com
Trawy ozdobne - zabezpieczanie na zimę Trawy ozdobne to jedna z najpiękniejszych grup roślin, wykorzystywana w ogrodach... więcej
różanecznik rhododendron fot. JamesDeMers - Pixabay.com
Ochrona i pielęgnacja rododendronów i azalii: Zwalczanie chorób i szkodników Pytanie czytelnika: Uwielbiam rododendrony i azalie. Zastanawiam się, która grupa... więcej
zobacz wszystkie

Newsletter ZielonyOgrodek.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Magazyn Gardeners` World Polska - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter ZielonyOgrodek.pl, a otrzymasz najnowszy numer magazynu Gardeners` World Polska w wersji elektronicznej. Do rozdania mamy 200 egzemplarzy. Ty otrzymasz jeden z nich całkowicie za darmo.
Co tydzień otrzymasz:
Artykuły o roślinach ogrodowych i doniczkowych, reportaże z wizyt w ogrodach całego świata, porady krok po kroku jak pielęgnować swój ogród, gotowe projekty ogrodów, informacje o nowych produktach, ofertach i promocjach.
x

Zamknij okno
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Magazyn Gardeners` World Polska - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter ZielonyOgrodek.pl, a otrzymasz najnowszy numer magazynu Gardeners` World Polska w wersji elektronicznej. Do rozdania mamy 200 egzemplarzy. Ty otrzymasz jeden z nich całkowicie za darmo.
Co tydzień otrzymasz:
  • artykuły o roślinach ogrodowych i doniczkowych,
  • reportaże z wizyt w ogrodach całego świata,
  • porady krok po kroku jak pielęgnować swój ogród,
  • gotowe projekty ogrodów,
  • informacje o nowych produktach, ofertach i promocjach.
Zapisz się do newslettera
Kiedy zacząć dokarmianie ptaków?

Późna jesień to najlepszy moment, by zacząć dokarmianie ptaków - podaje rzecznik Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków. Przypomina jednak: jeśli przyzwyczaimy do tego ptaki, należy dbać, by w miejscu dokarmiania pokarm dostępny był stale, ...