Gardeners World / Fauna w ogrodzie /

Zrób domek dla pszczół samotnic

Wszyscy wiemy, że pszczoły miodne pomagają nam w ogrodach i potrzebują pomocy, aby przetrwać, ale często zapominamy o pszczołach samotnicach. Kate Bradbury opowiada, dlaczego te ostatnie są takie ważne, i pokazuje, jak zapewnić im dach nad głową.

domek dla pszczół samotnic

Wiele uwagi poświęca się losowi pszczoły miodnej i jej włochatych, grubszych kuzynów – trzmieli. Ale co z całą resztą występujących pszczół? Czy one nie potrzebują pomocy?

Pszczoły samotnice w ogrodzie

Podobnie jak pszczoły miodne i trzmiele, pszczoły samotnice zapylają drzewa i krzewy owocowe oraz rośliny ozdobne. Niektóre gatunki pełnią wręcz bardzo wyspecjalizowaną funkcję dla konkretnych roślin, np. lepiarka żeruje prawie wyłącznie na kwiatach bluszczu.

Stwierdzono, że pszczoły samotnice zapylają rośliny skuteczniej niż pszczoły miodne – badanie przeprowadzone przez Oxford Bee Company wykazało, że jedna samica murarki rudej jest w stanie zapylić tyle samo kwiatów jabłoni, co 120–160 pszczół miodnych, natomiast badacze z East Malling Research Centre udowodnili, że pszczoły samotnice zapylają kwiaty jabłoni i czarnej porzeczki skuteczniej niż inne owady.

murarka ogrodowa pszczoła samotnica
Murarka ogrodowa (najpopularniejsza dzika pszczoła) buduje gniazda w szczelinach w drewnie i w hotelach dla pszczół.

W Wielkiej Brytanii żyje około 250 gatunków pszczół, w tym 25 gatunków trzmieli i jeden gatunek pszczoły miodnej. Pozostałe, czyli znakomita większość brytyjskich pszczół, to pszczoły samotnice.

W przeciwieństwie do trzmieli i pszczół miodnych pszczoły samotnice nie należą do owadów społecznych. Żyją w odmienny sposób: nie tworzą kolonii i nie mają królowych, robotnic ani trutni.

Samiec zapładnia samicę i umiera, zaś ona szuka miejsca na złożenie jaj, które zawsze składa do pojedynczych komórek, a nie do wspólnego „gniazda”, chociaż niektóre gatunki składają jaja w zbiorowiskach przypominających kolonie. Po złożeniu jaj samica umiera, a jej larwy żerują i rosną samodzielnie.

Niektóre pszczoły samotnice "gnieżdżą się" w otworach w ziemi, piaszczystych trawnikach lub starych murach, a inne wykorzystują do tego puste łodygi martwych roślin, np. słoneczników lub szczeci, albo otwory wydrążone przez chrząszcze w zmurszałym drewnie. Kilka gatunków tworzy gniazda w pustych skorupach ślimaków. Niektóre zaczynają latać wiosną, inne latem, a nawet jesienią.

Ulokuj hotel dla pszczół wśród roślin bogatych w pyłek,
aby przyciągnąć do niego potencjalnych mieszkańców.

10 najpopularniejszych pszczół samotnic

Ogrodnicy dobrze znają niektóre pszczoły samotnice, np. miesierkę różówkę lub murarkę rudą, które często zakładają gniazda w wystawianych dla nich hotelach. Niektórzy z nas mają na trawnikach i obrzeżach rabat gniazda pszczolinki rudej. Pewne gatunki (np. nosząca wspaniałą nazwę porobnica włochatka) przypominają trzmiele, zaś inne, takie jak koczownica Nomada goodeniana, są z wyglądu podobne do os. Są też takie, które można wręcz wziąć za muchy. Nasz przewodnik pomoże w rozpoznaniu 10 najpowszechniejszych gatunków.

Murarka ogrodowa Osmia bicornisMurarka ogrodowa Osmia bicornis

Niewielka pszczoła gęsto pokryta rudymi włoskami. Samce mniejsze od samic i mają na głowie białe owłosienie. Zakłada gniazda w pustych łodygach roślin, szczelinach w murach i hotelach dla pszczół. Komórki gniazd wyścieła błotem. Zaczyna latać pod koniec marca.

Miesierka różowa Megachile centuncularisMiesierka różówka Megachile centuncularis

Przypomina pszczołę miodną, ale spód jej odwłoka jest pomarańczowy. Samice większe od samców. Gniazduje w łodygach roślin, na klifach, w zmurszałym drewnie i w hotelach dla pszczół. Komórki gniazd wykłada liśćmi róży i glicynii. Zaczyna latać pod koniec wiosny.

pszczolinka ruda Andrena fulvaPszczolinka ruda Andrena fulva

Niewielka pszczoła gęsto pokryta rudoczerwonymi włoskami. Samce mniejsze od samic i mniej jaskrawo ubarwione. Tworzy gniazda na trawnikach i obrzeżach rabat, budując przypominający wulkan kopczyk ziemi wokół wejścia do tunelu. Lata od kwietnia do czerwca.

Makatka zwyczajna Anthidium manicatumMakatka zwyczajna Anthidium manicatum

Duża pszczoła, której nazwa oddaje jej zwyczaj zbierania włosków ze źdźbeł puchatych roślin, którymi wyściela i zamyka komórki gniazda. Wydaje charakterystyczny wysokotonowy brzęk. Samce wykazują się znacznym terytorializmem. Lata od końca maja do początku sierpnia.

Koczownica Nomada goodenianaKoczownica Nomada goodeniana

Niewielka, bezwłosa pszczoła z odwłokiem w żółto-czarne paski i talią osy. Składa jaja w gniazdach innych pszczół samotnic. Jej larwy zjadają pożywienie i larwy gatunku, w którego gnieździe matka złożyła jaja. Lata od kwietnia do czerwca.

Porobnica włochatka Anthophora plumipesPorobnica włochatka Anthophora plumipes

Duża pszczoła przypominająca trzmiela, a z lotu ważkę. Samice czarne, mają pomarańczowoczerwone włoski na tylnych nogach. Samce rudobrązowe. Gniazduje w starych murach, a okazjonalnie w ziemi. Lata od lutego do czerwca.

Chelostoma campanularumChelostoma campanularum

Najmniejsza brytyjska pszczoła. Ponieważ jest malutka i czarna, często jest brana za muchę. Żeruje na dzwonkach okrągłolistnych (Campanula). Gniazduje w maleńkich szczelinach, hotelach dla pszczół i otworach wydrążonych przez korniki. Lata od czerwca do początku sierpnia.

Pszczolinka wierzbówka Andrena haemorrhoaPszczolinka wierzbówka Andrena haemorrhoa

Ma rudobrązowy tułów i czarny odwłok z rudobrązową końcówką. Samce mniejsze od samic. W przeciwieństwie do murarki rudej samice zazwyczaj gniazdują indywidualnie, a nie w gromadach. Lata od marca do czerwca.

Pszczolinka niebieskawa Andrea cinerariaPszczolinka niebieskawa Andrea cineraria

Gniazdująca w ziemi pszczoła o niebieskoczarnym odwłoku. Samice mają dwa pasma popielatych włosów na tułowiu, zaś tułów samca jest biały. Gniazduje w gęstych gromadach, często na trawnikach. Lata od końca marca do połowy czerwca.

Lepiarka Colletes hederaeLepiarka Colletes hederae

Przypomina pszczołę miodną, ale odróżnia ją odwłok w pomarańczowe pasy i włochaty rudy tułów. Żeruje na kwiatach bluszczu i gniazduje w gęstych gromadach w piaszczystej glebie – obecnie na terenach nadmorskich. Lata od września do listopada.

Cykl rozwojowy murarki

cykl rozwojowy murarki

Murarki to pszczoły, które gniazdują w różnego rodzaju otworach, np. w pustych łodygach roślin lub w tunelach wyżłobionych przez chrząszcze w martwym drewnie. Korzystają też z hoteli dla pszczół. Zarówno samce, jak i samice zaczynają życie jako jaja złożone do pojedynczych komórek i przez cały rok rosną, po czym wychodzą z gniazda dokładnie 12 miesięcy później.

1 Wiosną, po wyjściu z gniazda, murarki kopulują, po czym samica odlatuje, aby znaleźć miejsce na złożenie jaj – często to ta sama lokalizacja, w której rosła i się wykluła.

2 Po znalezieniu miejsca na gniazdo murarka rozpoczyna budowę komórki, używając do tego błota. W komórce składa jedno jajo i umieszcza przy nim „placek” z pyłku oraz nektar, którymi będzie żywić się larwa po wykluciu.

3 Następnie samica zamyka komórkę błotem i zabiera się do budowy kolejnej komórki. Z jaj wykluwają się larwy, zjadają pozostawiony przez matkę pyłek i zaczynają rosnąć.

4 Larwy rozwijają się i przeobrażają w poczwarki w pojedynczych komórkach. Zimują w nich jako dorosłe owady, opatulone ochronnym kokonem, po czym kolejnej wiosny wydobywają się na światło dzienne, aby odbyć gody i złożyć jaja.

Hotel dla pszczół przyciąga różne gatunki pszczół samotnic.

Hotel dla pszczół - zrób go krok po kroku

hotel dla pszczół

Wiele pszczół samotnic budujących gniazda w różnego rodzaju szczelinach (np. murarka ogrodowa, miesierka różówka czy porobnica włochatka) chętnie skorzysta ze skrzynki wypełnionej pustymi łodygami roślin, czyli z hotelu dla pszczół.

Aby przyciągnąć jak najwięcej gatunków, wybierz łodygi o różnej średnicy (2–10 mm). Dobrze sprawdzają się też kawałki drewna z wywierconymi otworami, które przypominają tunele wydrążone przez chrząszcze. I w tym przypadku zastosowanie otworów różnej wielkości przyciągnie przedstawicieli większej liczby gatunków.

Potrzebne będą:

• surowe drewno (12x54 cm)
• impregnat do drewna, pędzel
• płytka z łupka, nożyce do cięcia płytek
• drewniany słupek, na którym przymocujemy hotel
• śruby, gwoździe pierścieniowe
• kawałek blachy dachowej
• puste łodygi roślin
• młotek
• papier ścierny

krok po kroku budowa hotelu dla owadów
1 Przytnij 3 kawałki drewna o wym. 10x12 cm na podstawę i boki oraz kawałek 12x24 cm na tył budowli. Przytnij go w szpic długości 10 cm, aby podtrzymywał dach.
krok po kroku budowa hotelu dla owadów
2 Oszlifuj drewno papierem ściernym i pomaluj. Połącz elementy hotelu za pomocą śrub. W środku podstawy wywierć otwór i przykręć hotel do słupka.
krok po kroku budowa hotelu dla owadów
3 Na płytce z łupka odmierz 2 kawałki o wymiarach 14x20 cm i wytnij je nożycami do płytek. W każdym kawałku wywierć 3 otwory: 2 na tylnych brzegach i 1 z przodu.
krok po kroku budowa hotelu dla owadów
4 Połóż hotel „na plecach” i przymocuj łupkowe płytki do drewna za pomocą gwoździ. Wytnij kawałek blachy i przymocuj go na złączeniu płytek tworzących dach.
krok po kroku budowa hotelu dla owadów
5 Przytnij łodygi na 10-cm kawałki i zetrzyj zadziory papierem ściernym. Miejsce na hotel powinno mieć wystawę południowo- -wschodnią.
krok po kroku budowa hotelu dla owadów
6 Wykop w ziemi otwór i umieść w nim słupek z hotelem. Sprawdź, czy stoi prosto. Uzupełnij ziemię wokół słupka i dobrze ją ubij. Włóż do środka kawałki łodyg.

 

Gardeners' World Edycja Polska Maj-Czerwiec 2016
zdjęcia: Ed Phillips Images, Jason Igram, Tim Sandall, Paul Debois


Newsletter ZielonyOgrodek.pl
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Magazyn Gardeners` World Polska - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter ZielonyOgrodek.pl, a otrzymasz najnowszy numer magazynu Gardeners` World Polska w wersji elektronicznej. Do rozdania mamy 200 egzemplarzy. Ty otrzymasz jeden z nich całkowicie za darmo.
Co tydzień otrzymasz:
Artykuły o roślinach ogrodowych i doniczkowych, reportaże z wizyt w ogrodach całego świata, porady krok po kroku jak pielęgnować swój ogród, gotowe projekty ogrodów, informacje o nowych produktach, ofertach i promocjach.
x

Zamknij okno
Newsletter
Zapisz się do naszego bezpłatnego newslettera i otrzymuj najświeższe
informacje prosto na Twoją skrzynkę e-mailową.
Magazyn Gardeners` World Polska - wersja elektroniczna gratis!
Zapisz się na bezpłatny newsletter ZielonyOgrodek.pl, a otrzymasz najnowszy numer magazynu Gardeners` World Polska w wersji elektronicznej. Do rozdania mamy 200 egzemplarzy. Ty otrzymasz jeden z nich całkowicie za darmo.
Co tydzień otrzymasz:
  • artykuły o roślinach ogrodowych i doniczkowych,
  • reportaże z wizyt w ogrodach całego świata,
  • porady krok po kroku jak pielęgnować swój ogród,
  • gotowe projekty ogrodów,
  • informacje o nowych produktach, ofertach i promocjach.
Zapisz się do newslettera