Zimowity i jesienne krokusy

Zimowit (Colchicum) jest rośliną cebulową, należącą do rodziny liliowatych (Liliaceae) - podobnie jak powszechnie znane krokusy (Crocus). Dziko rosnące zimowity spotyka się w Europie w okolicach Morza Śródziemnego, aż po Azję Środkową i Indie.

Zimowity rosną również w warunkach naturalnych w Polsce - na Podkarpaciu i w pasie nadmorskim. W Polsce objęte są ścisłą ochroną gatunkową, mimo tego ich populacje stopniowo ulegają zmniejszaniu wskutek zbierania bulw do celów leczniczych i bezpośredniego niszczenia, ale również w wyniku zaorywania i osuszania łąk.

Zimowity, w zależności od gatunku i odmiany, dorastają do wysokości 10 - 25 cm. Częścią podziemną są bulwy. Kwiaty pojawiają się na jesieni (od września do października). Mają barwę fioletową lub jasnofioletową (najczęściej), ale są również gatunki i odmiany, kwitnące na różowo i biało. Wysokość kwiatów wynosi od 5 do 25 cm. Liście,  pojawiające się dopiero wiosną, są okazałe, o szerokości 4 - 6 cm i długości 15 - 25 cm. Utrzymują się aż do czerwca, po czym żółkną - zimowit przechodzi w stan spoczynku, a w ziemi pozostaje duża mięsista bulwa.

Zimowit nie tylko jesienny - różne gatunki zimowitów

Rodzaj Colchicum obejmuje około 65 gatunków. Najbardziej popularny jest zimowit jesienny (Colchicum aulumnale). W ogrodach sadzimy jego odmiany oraz inne gatunki, t.j.:

• zimowit bizantyjski (C. byzantinum) ma kwiaty do 20 cm wysokości, ma większe bulwy od zimowita jesiennego.
• zimowit powabny, syn. zimowit okazały (C. speciosum) ma duże kwiaty (25 cm wysokości i 15 cm średnicy. Z jednej bulwy sukcesywnie wyrasta od 5 do 10 kwiatów.
• zimowit pstry (C. variegatum) tworzy szerokie, lejkowate, czerwono-fioletowe kwiaty w mocno widoczną kratkę.
• zimowit mieszańcowy powstał w wyniku skrzyżowania C. latituium i C. speciosum, w przeciwieństwie do pozostałych nie rozsiewa się, nie jest długowieczny, ale mimo tych wad może się pochwalić mocno gęstymi i pełnymi kwiatami.

Kwiaty zimowitów najczęściej mają barwę fioletową lub jasnofioletową, ale są również gatunki i odmiany, kwitnące na różowo i biało, fot. www.kwiatyozdobne.pl

Wymagania i pielęgnacja zimowitów

• Idealne stanowisko dla zimowitów to miejsca słoneczne lub nieco zacienione, gorzej rosną w cieniu.

• Zimowity doskonale wyglądają w grupach, posadzone na jesiennych rabatach, na skalniakach - pośród gatunków o pędach płożących lub tworzących niskie poduszki, które będą maskować puste miejsca w okresach, gdy zimowity trwają w uśpieniu, czyli latem i zimą lub w sąsiedztwie krzewów i w dużych skupieniach pod drzewami.

• Podłoże dla zimowitów powinno być wilgotne, najlepiej o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym. Najlepiej rosną na glebie próchniczej, przepuszczalnej.

• Pielęgnacja zimowitów nie jest ani trudna, ani pracochłonna. Wymagają jedynie starannego odchwaszczania i podlewania w okresach suszy.

• Nawożenie zimowitów na ubogich glebach powinno być zastosowane 2 - 3 razy w okresie intensywnego wzrostu. Najlepiej zastosować nawozy wieloskładnikowe. W okresie kwitnienia nie należy nawozić zimowitów!

• Zimowity na trawniku wyglądają wyjątkowo dekoracyjnie, jednak z koszeniem trawy należy zaczekać do czasu zaschnięcia liści.

• Zimowity są długowieczne i mogą rosnąć na jednym miejscu przez 3 - 4 lata. Jeśli rosną dłużej wtedy nadmiernie się zagęszczają, gdyż co roku przybywa bulw przybyszowych. Należy je wtedy rozsadzić i przenieść w inne miejsce.

• Bulwy zimowitów należy wykopywać co kilka lat, najlepiej w połowie czerwca. Po wykopaniu należy je oczyścić, do czasu sadzenia należy je przechować w koszykach w suchym, przewiewnym pomieszczeniu. Bulwy zimowitów dostępne są w sprzedaży w lipcu i w sierpniu.

• Rozmnażanie zimowitów powinno odbywać się na początku lata - w okresie spoczynku, zwykle w drugiej połowie czerwca lub na początku lipca. Najlepiej rozmnożyć je z bulw przybyszowych, które tworzą się u podstawy rośliny matecznej. Każda potomna bulwa powinna posiadać wykształconą łuskę okrywającą. Po wykopaniu bulwy należy oczyścić z resztek ziemi. Do chwili sadzenia, należy je przechować w suchym przewiewnym pomieszczeniu w temperaturze około 20°C.

• Sadzenie zimowitów powinno odbywać się w sierpniu. Bulwy najlepiej sadzić w niewielkich skupiskach, na głębokości 10 - 15 cm (w zależności od ich wielkości). Jeśli spóźnimy się z sadzeniem, bulwy wypuszczą kwiaty jeszcze w czasie przechowywania w skrzynkach.

Jesienne krokusy – zimowit czy krokus?

Jesienne krokusy kwitną o tej samej porze roku co zimowity i są do nich podobne, jednak różnią się budową kwiatu - kwiat krokusa ma 3 preciki, a kwiat zimowita ma 6 pręcików. Liście krokusów są wąskie i trawiaste. Najbardziej znanym jesiennym krokusem jest krokus okazały (Crocus speciosus) i szafran uprawny (Crocus sativus). Ze znamion jego słupków pozyskuje się cenną przyprawę i żółty barwnik - szafran. Mniej znane to krokus turecki (C. kotschyanus) i kurdyjski (C. carduchorum). Należy pamiętać, że w odróżnieniu od krokusów (używanych jako przyprawa w kuchni) wszystkie części zimowitów są trujące (głównie nasiona i bulwy zawierają trujący dla człowieka i zwierząt alkaloid kolchicynę.

Kwiaty zimowitów często mylone są z krokusami Krokusy są zwiastunami wiosny, a zimowity zapowiadają jesień. Krokus wiosenny (Crocus vernus) - kwiat ma trzy pręciki (fot z lewej), fot. www.sxc.hu Zimowit jesienny (Colchium autumnale) - kwiat ma sześć pręcików (fot z prawej) , fot. Paweł Romanowski

Sternbegia żółta (Sternbergia lutea) fot. www.kwiatyozdobne.pl

Sternbegia żółta - żółty zimowit

Wciąż jeszcze rzadka, ale coraz częściej spotykana w ogrodach - sternbegia żółta (Sternbergia lutea) nazywana jest mylnie żółtym zimowitem.

Roślina ta jest bardzo podobna z kształtu kwiatów i liści, a także pory kwitnienia do zimowita jesiennego, jednak zimowitem nie jest!

Kwiaty sternbergii żółtej mają wysokość 10 - 15 cm, a liście są o kilka cm dłuższe. Soczyste, żółte kwiaty pojawiają się we wrześniu. Pod koniec kwitnienia roślina wypuszcza lancetowate, soczyście zielone liście, które utrzymują się aż do maja - czerwca następnego roku.

Paweł Romanowski